Dnia 25 listopada wchodzi w życie Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz. U. 2018 poz. 1629). Ustawodawca wyszedł naprzeciw przedsiębiorcom prowadzącym działalność w formie jednoosobowej działalności gospodarczej oraz jako wspólnicy spółki cywilnej. Ustawą przewidziana została możliwość zabezpieczenia ciągłości działalności przedsiębiorstwa osoby fizycznej na wypadek jej śmierci/ śmierci wspólnika spółki cywilnej. Jak wskażemy poniżej jest to jednak konstrukcja czasowa i stawia i tak przedsiębiorcę przed koniecznością podjęcia decyzji o przekształceniu, jest jednak idealną formą dla osób fizycznych, które ze względów finansowych i organizacyjnych nie rozważają możliwości prowadzenia działalności w innej formie niż JDG.
Już sam fakt wyboru osoby zarządcy sukcesyjnego jest dobrym początkiem do zastanowienia się nad kształtem późniejszego składu osobowego spółki z o.o. Powołanie zarządu sukcesyjnego daje także zabezpieczenie ciągłości prowadzenia działalności na wypadek, gdy w czasie dokonywania przekształcenia przedsiębiorca umrze. Ustanowienie zarządu sukcesyjnego, po wyborze osoby zarządcy i udzieleniu przez niego zgody na pełnienie tej funkcji, jest bowiem stosunkowo szybkie. Należy jednak pamiętać, iż ustanowienie zarządu sukcesyjnego wymaga dokonania wpisu do CEIDG zarządcy sukcesyjnego, jednakże zawieszenie działalności gospodarczej nie stanowi przeszkody do ustanowienia zarządu sukcesyjnego ale już nie można go ustanowić, jeżeli została ogłoszona upadłość przedsiębiorcy. Przewidując różne scenariusze można również powołać zarządcę sukcesyjnego na wypadek, gdyby zarządca sukcesyjny powołany w pierwszej kolejności zrezygnował z pełnienia tej funkcji albo nie mógł jej pełnić z powodu śmierci, ograniczenia lub utraty zdolności do czynności prawnych, odwołania go przez przedsiębiorcę albo uprawomocnienia się orzeczenia o zakazie, prowadzenia działalności gospodarczej.
Brak ustanowienia zarządcy sukcesyjnego przez przedsiębiorcę może budzić wprawdzie spory wśród spadkobierców co do osoby zarządcy sukcesyjnego jednak nie zamyka im drogi do ustanowieniem takiego zarządcy po śmierci przedsiębiorcy. Ustawodawca bowiem przewidział taką sytuację, że przedsiębiorca nie ustanowił zarządcy sukcesyjnego ale przedsiębiorstwo mogłoby dalej funkcjonować mino jego śmierci, gdyby do czasu działu spadku została ustanowiona osoba, która mogłaby nim zarządzać. Wyodrębniona została więc również grupa osób poza samym przedsiębiorcą, która może zarządcę sukcesyjnego powołać. Jeżeli bowiem zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony z chwilą śmierci przedsiębiorcy, po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego może powołać: małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku lub spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek, albo zapisobierca windykacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku. Jednak należy pamiętać, że po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego, zarządcę sukcesyjnego może powołać wyłącznie właściciel przedsiębiorstwa w spadku. Dodatkowo do powołania takiego zarządcy sukcesyjnego, wymagana jest zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100. Należy również pamiętać, iż uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy.
Zarządca sukcesyjny ma prawo do wynagrodzenia za czynności zarządu. Do tego wynagrodzenia stosuje się przepisy Ustawy kodeks cywilny o zleceniu. Wydaje się więc, iż kwestie wynagrodzenia powinny zostać uregulowane już na etapie powołania zarządcy i mogą być ważnym elementem dotyczącym wyrażenia przez niego zgody na sprawowanie takiego zarządu, jak również mieć wpływ na jego późniejszą rezygnację z tej funkcji. Jest to więc ważny element powołania zarządcy sukcesyjnego zwłaszcza, że właściciele przedsiębiorstwa w spadku mają prawo do udziału w zyskach i uczestniczą w stratach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku, w takim stosunku, w jakim przysługuje im udział w przedsiębiorstwie w spadku a więc wynagrodzenie zarządcy sukcesyjnego obciąża wszystkich spadkobierców.
W kwestiach wynagrodzeń w ogólności, Ustawodawca bardzo korzystnie rozstrzygnął kwestie dotyczące wynagrodzenia pracowników i dalszego ich zatrudnienia. Jest to bardzo istotne w kontekście JDG, które prowadzą działalność na dużą skalę, zatrudniając wielu pracowników. Do tej pory w ich przypadku przepisy kodeksu pracy mające zastosowanie, a zwłaszcza art. 632 kodeksu pracy, który stanowił, iż pracownikowi, którego umowa o pracę wygasła z dniem śmierci przedsiębiorcy, przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, funkcjonował bez większych wyjątków w stosunku do JDG. W przypadku więc dużego zatrudnienia i niemożności kontynuowania działalności po śmierci przedsiębiorcy, mogła zaistnieć sytuacja skonsumowania wszystkich aktywów przedsiębiorstwa, a nawet mogło dojść do powstania długu spadkowego przewyższającego wartość przedsiębiorstwa. Sytuację zmieniają przepisy o ustanowieniu zarządcy sukcesyjnego, ponieważ w takim przypadku umowy z pracownikami nie wygasają i nie powstaje również obowiązek wypłaty odszkodowania za okres wypowiedzenia.
Odnośnie do spółki cywilnej Ustawa przewiduje odrębną regulację stanowiącą, iż w przypadku, gdy zastrzeżono, że spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki cywilnej na jego miejsce i został ustanowiony zarząd sukcesyjny, prawa spadkobierców wspólnika w spółce wykonuje zarządca sukcesyjny. W takim przypadku zarządca sukcesyjny prowadzi sprawy spółki oraz reprezentuje ją na zasadach obowiązujących zmarłego wspólnika od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego. W przypadku gdy nie zastrzeżono, że spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki cywilnej na jego miejsce, a został ustanowiony zarząd sukcesyjny, z chwilą śmierci wspólnika jego spadkobiercy wchodzą do spółki na jego miejsce, jeżeli pozostali wspólnicy wyrażą na to zgodę. Zarządca sukcesyjny prowadzi sprawy spółki oraz reprezentuje ją na zasadach obowiązujących zmarłego wspólnika od dnia wyrażenia zgody przez pozostałych wspólników.
Do odwołania zarządcy sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy wymagana jest zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 1/2.
Tymczasowość rozwiązań dotyczących zarządu sukcesyjnego i zmierzanie do ustalenia bardziej trwałej formy działalność jak np. spółka z o.o., sankcjonują przepisy dotyczące terminu wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego
Zarząd sukcesyjny wygasa z:
1. dniem dokonania działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo w spadku,
2. upływem dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy,
3. upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, jeżeli w tym okresie żaden ze spadkobierców przedsiębiorcy nie przyjął spadku ani zapisobierca windykacyjny nie przyjął zapisu windykacyjnego, którego przedmiotem jest przedsiębiorstwo albo udział w przedsiębiorstwie, chyba że zarządca sukcesyjny działa na rzecz małżonka przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku.
oraz z:
1. dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, jeżeli jeden spadkobierca albo zapisobierca windykacyjny nabył przedsiębiorstwo w spadku w całości;
2. dniem nabycia przedsiębiorstwa w spadku w całości przez jedną osobę;
3. upływem miesiąca od dnia wykreślenia zarządcy sukcesyjnego z CEIDG, chyba że w tym okresie powołano kolejnego zarządcę sukcesyjnego;
4. dniem ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy.

Co do zasady więc zarząd sukcesyjny trwa maksymalnie dwa lata, jednak sąd z ważnych przyczyn może przed dniem wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego przedłużyć okres zarządu sukcesyjnego na czas nie dłuższy niż pięć lat od dnia śmierci przedsiębiorcy.

Oczywiście każda forma powołania zarządu sukcesyjnego wymaga odpowiedniej formy oraz szeregu formalności i dokonania czynności technicznych. Nawet więc przedsiębiorca rozpoczynający działalność, czy taki który nie widzi z przyczyn technicznych czy organizacyjnych konieczności dokonania przekształcenia w spółkę kapitałową, powinien pomyśleć o profesjonalnym doradztwie w tym zakresie. Jako spółka zajmująca się przekształceniami związanymi m.in. z zapewnieniem sukcesji JDG, jesteśmy również przygotowani do pomocy naszym Klientom w powołaniu zarządu sukcesyjnego.